Cumhuriyetten önce çeşitli okullarda okutulmuş bir matematik kitaplarını incelerseniz; içlerinde Arap harfleriyle yazılmış formüller; müselles, murabba veya hatt-ı mümas gibi günümüz matematiğinde bir anlam ifade etmeyen bir çok terim görürsünüz. Günümüzde Atatürk sayesinde kullandığımız terimlere baktığımızda, bu eski Arapça terimlerin anlaşılmasının ve hatırlanmasının ne denli güç olduğuna siz de hak verirsiniz elbet. Bir düşünün “Müsellesin sathı yatalay, dikeley zarbının müsavatına müsavidir.” Cümlesinden ne anlıyorsunuz? Belki anneanne ve dedelerimiz bize bu cümle içinden bir kaç kelimeyi günümüz Türkçe´sine çevirebilir ama bir çoğunuz gibi ben de bu cümleyi ilk okuduğumda hiç bir şey anlamamıştım. Oysa bu cümle “üçgenin alanı, tabanı ile yüksekliğinin çarpımının yarısına eşittir.” Demektir. Belki sadece bu cümledeki kavram anlaşılmazlığı bile bize Atatürk´ün bu konuda matematiğe ve dolayısıyla diğer ilimlere ne denli değerli bir çalışma bıraktığını anlamamız için yeterli olacaktır. Mesela, Müselles sözcüğünü ele alalım. Müselles Arapça ´sülüs´ sözcüğünden türetilmiştir. Arapça´daki sülüs ile müselles sözcüklerinin arasındaki ilişkiyi kavrayabilmek, Arapça bilmeyenler için oldukça zordur. Sülüs sözcüğünün Türkçe´de karşılığı ´üç´ kelimesidir. Üç´ün yanına ´gen´ getirirsek üçgen sözcüğü oluşur. Bu müselles sözcüğünden daha kolay anlaşılmaktadır. Atatürk´ün matematik dünyasına kazandırdığı diğer bazı terimlerden de şöyle örnekler verebiliriz;

Yeni İsmi || eski ismi
Bölen || Maksumunaleyh
Bölme || taksim
Bölüm || Haric-i Kısmet
Bölünebilme || Kabiliyet-i Taksim
Çarpı || zarb
Çarpan || mazrub
Çarpanlara Ayırma || Mazrubata Tefrik
Çember || Muhit-i Daire
Çıkarma || tarh
Dikey || amudi
Limit || gaye
Ondalık || Aşar´i
Parabol || Kat´ı Mükafti
Piramit || ehram
Prizma || menşur Sadeleştirme || ihtisar
Pay || suret
Payda || mahrec
Teğet || Hatt-ı Mümas

Bu Arapça kökenli kelimelerle matematik yapmanın ve yapılanların ne ifade etmek istediğini anlayarak çağdaşlık yolunda ilerlemenin ne denli zor ve zahmetli olacağını anlatmaya gerek olmasa sanırım. Atatürk´ün bulduğu bu ve bunlar gibi bir çok terimler günümüzde hala geçerliliğini korumakta ve matematiği bizler için daha anlaşılır kılmaktadır. Atatürk bu terimlerin yer aldığı 1937 yılında yayımlanan bir de geometri kitabı yazmıştır. Bu kitapta kullanılan yeni terimler ayrıntılarıyla açıklanmış ve üzerlerine örnekler de verilmiştir. Bu kitap geometri öğretenlere ve bu konuda bilgi edinmek isteyenlere kılavuz olarak Kültür Bakanlığınca yayınlanmıştır.

Mustafa Kemal bu geometri kitabını yazarak matematiğe daha anlaşılır yeni terimler kazandırmak isteğini Sivas´ta girdiği bir geometri dersinde ortaya koymuştur. Atatürk 13 Kasım 1937 tarihinde Sivas´a gitmiş ve 1919 yılında Sivas kongresinin yapıldığı lise binasında bir geometri (o zamanki adıyla hendese) dersine girmiştir. Bu derste öğrencilerle konuşmuş ve geometri üzerine çeşitli sorular yöneltmiştir. Ders esnasında eski terimlerle matematik öğreniminin ve öğretiminin zorluğunu bir kez daha saptayan Atatürk “Bu anlaşılmaz terimlerle bilgi verilemez. Dersler Türkçe terimlerle anlatılmalıdır.” Diyerek bu konudaki kesin yargısını açıkladıktan sonra, dersi kendi buluşu olan Türkçe terimlerle ve çizimleriyle anlatmıştır. Bu sırada derste Pisagor teoremini de çözümlemiştir.

Elbette ki, matematik ve geometri bilgisi yeterli olmayan bir insanın bilimsel ve dolayısıyla toplumsal açıdan bu denli önemli bir çalışmayı ortaya çıkararak nesiller boyu kabul edilebilir bir forma sokması mümkün değildir. Böylece Atatürk sadece siyasi ve idari alandaki dehasıyla değil, sayısal dünyadaki üstün başarısıyla da karşımıza çıkmış oluyor.

Sizin de gördüğünüz gibi Atatürk´ün yaşamında matematiğin önemi bugüne kadar bildiğimiz veya ilkokullarda öğrenmiş olduğumuz gibi matematik öğretmeninin ona “Kemal” ismini vermesinden çok ötedir. Matematiğin bilimsel gelişme acısından anlaşılır bir dilde öğretilmesi gerektiği düşüncesi ve bu konudaki çalışmaları sayesinde bize kazandırdığı onca güzelliğe bir yenisini daha eklemiştir.

Her sektörün hizmet verirken karşılaştığı bazı sorunlar mevcuttur. Sağlık
alanında tek başına tüm topluma ulaşması olanaksız olup verilen hizmetin
kaliteli ve yeterli olması olanaksızdır. Bunun için diğer sektörlerin
kaynaklarından yararlanmasın gerekir. Böylece istenen düzeyde, istenen şekilde
ve istenen kalitede yaygın eğitim verilebilir.
Özellikle sağlık gibi insanın yaşamını çok etkileyen bir sektörün insanlara
hizmet verme temel ilkesidir. Çünkü her kişi sağlıklı bir yaşam yaşamak ister ve
buda onların en temel hakkıdır. Sağlık sektörünün yaş, cins, ırk, statü
gözetmeksizin her insanı kapsaması gerekir. Ve böyle geniş bir hizmet yürüten
bir sektörün bunu tek aşına başarması gibi bir şey düşünülemez. Bunun içinde
görev, yetki ve sorumluluğun farklı sektörlerle paylaşılması gerekir.

İşbirliğinin Aşamaları:

? Yapılacak sağlık konusunun ilk aşamada belirlenmesi gereklidir.
? Konunun çözümüne yönelik tüm hareket ve amaca ulaşmak için tutulan yollar
belirlenmelidir.
? Katılacak olan sektörlerin katılım ve onunla ilgili olarak para, insan gücü,
araçlar, fikirler, çalışmalara katılım, onay verme gibi bilgilerin hazırlanması
gerekir.
? Katılacak olan sektörlerle sorun ve bu sorunlara çözüm önerileri için
tartışılıp eylemler ve izlenecek planlar belirlenmelidir.
? Eldeki tüm kaynaklar gözden geçirilmeli ve ortak olarak kullanılacak program
ve planlar hazırlanmalıdır.
? İşbirliğinin kurumsal bir yapısının ortaya çıkarılması gerekir.
? Elde edilen plan ve programlar uygulanmalıdır.
? Program ve planlar hakkında değerlendirmeler yapılmalı ve izlenmelidir.

İş birliği Yapmanın Olanakları
? Hedef kitleye ulaşım ve verilecek hizmetin verilmesi daha hızlı ve çabuk olur.
? Hizmet için işbirliği yapılacak kurumun kaynak araç-gereç ve gerekli
kaynaklarından yararlanılır.
? Zamandan tasarruf edilir.
? Hizmet daha ekonomik olur.
? Kurum ve kuruluşlarla etkileşim-uyum ve ortaklı artar.
? Halkla iletişim daha fazla olur.
? Yapılan hizmet daha etkin, kaliteli ve verimli olur.
? Özellikle toplum liderleri aracılığıyla halk eğitime katılmaya ikna olur.
? Hizmetin başlama aşamasından sonuna kadar hedef kitleye yardım yapılabilir.
? Özellikle öğretmenler, öğrenciler tarafından model alınıp taklit edildiği için
hizmet daha verimli olup bazen ailelerle ilişkileri sayesinde aileler üzerinde
de etkili olabilirler.
? Çalışmalar daha ayrıntılı ve güncel olarak tanıtılır ve yaygınlaştırılır.
? Yönetici, muhtar, imam vs. yaptırım gücü sayesinde hizmet ve eğitime yer
sağlanır ve insanların ilgisi toplanır. Ayrıca çalışmaların yürütülmesi,
izlenmesi ve değerlendirilmesinde sorumluluk yüklenmiş olunur.
? Gönüllüler ait oldukları kitleyi etkileyip ve bu kişilere önderli ederler.
? Özellikle anne-baba ve aile gibi en küçük sosyal birimler davranış modellerini
geliştirdiği için onlarla yapılan işbirliğinde aile ve çevredeki bireyler daha
kalıcı bir şekilde etkilenirler. Buda eğitimi daha verimli ve etkili kılar.

Sağlık Eğitiminde İşbirliği Yapılacak Kurum ve Kuruluşlar

- Devlet başkanları ve toplum liderleri
- Gazete, dergi, televizyon ve radyo gibi basın mensuplarıyla
- Aile, anne ve babalarla
- Okullarla
- Halk eğitim merkezleriyle
- Öğretmenlerle
- Muhtar ve köy imamlarıyla
- Komutan ve askerlerle,
- Toplumdaki yöneticilerle
- Toplumdaki gönüllülerle
- Dini kurum ve liderlerle(diyanet işleri başkanlığı vs.)
- İş yerleriyle, işveren ve işçilerle,
- Vakıf ve Derneklerle,
- Sendika ve kooperatif yöneticilerine,
- Meslek odaları ve birliklerine,
- Sanatçılarla ve yazarlarla,
- Sağlık personeli ve çalışanlarıyla
- Kadın kuruluşları ve gençlik kuruluşlarıyla,
- Belediyelerle,
- Üniversitelerle,
- Uluslar arası kuruluşlarla,
- İl özel idareleriyle vs. gibi tüm toplumu ilgilendiren tüm kuruluşlarla
işbirliği yapılabilir.

İşbirliği Yapılacak Kişiler
Bir toplum kişilerin birleşmesiyle ortaya çıkar. Bu bireylerin kendi yakın
çevresinde oluşan sorunlarla ilgilenmesi bir birey olarak hak ve
sorumluluklarını fark etmesi ve o konu hakkında toplumsal olarak bir kalkınma
oluşur. Bu konular toplumu ilgilendirene her konu ile ilgili olabilir. (örneğin:
Eğitim, sağlık vs.).yapılacak olan eğitimde öncelikle toplumu etkileyen
kişilerle yapılır. Ve bu bireylerin önder kişilerce etkilenmesi sağlamak
istenir. Ve böylece ulaşılacak hizmet ve verilecek eğitimler daha geniş
kitlelere daha verimli ve etkili bir şekilde ulaştırılır.
Bir eğitim ve hizmette işbirliği yapılacak olan kişiler
- Yöneticiler,
- Eğitimciler,
- Gazeteciler,
- Siyasi liderler,
- İşçiler,
- Doktorlar ve sağlık personelleri,
- Mahalli yöneticiler,
- Öğretmen ve mühendisler,
- Anne ve babalar,
- Sanatçılar,
- Gazeteci ve yayıncılar vs. sayılabilir.

Bu kişiler aracılığıyla toplumdaki bireylerin etkilendirilmesi
düşünülebilir.ancak oluşturulan işbirliğinin liderlik ve gönüllülük esasına
oturtulması sağlanır.bu nedenle işbirliği yapılacak kişiler seçilirken
?kişilerin özellikleri,lider olan kişilerin eğitimi ve belirlenmesi? öncelikli
belirlenmesi gereken unsurlardır.

İşbirliği Yapılacak Kişilerde Aranan Nitelikler
- Gönüllü olan bu kişi istekli olmalı, çalışmalarında sürekli olmalı ve çıkarcı
olmamalıdır.
- Alçak gönüllü, samimi, hoşgörülü, sevecen, anlayışlı, kararlı, ilke sahibi,
inandırıcı, demokrasi ilkelerini benimseyen ve cesur olmalıdır.
- Çevresiyle sağlıklı ilişkiler ve iletişim kurabilen, yeniliklere açık, problem
çözebilen, ileri görüşlü, okur-yazar, kültürlü, toplumu tanıyan ve toplum
tarafından kabul görülen örnek bir insan olmalıdır.
- Çevresine ayıracak zamanı olmalıdır. Bir yerleşim biriminde her iki cinsten
gönüllü ekibi oluşturmalıdır.

İş Birliği Yapılan Kişilerin Eğitilmesi

Yapılacak olan eğitim ve hizmetin topluma iletilmesi ve uygulanması için
öncelikli olarak işbirliği yapılacak kişilerin belirli bir eğitimden geçmeleri
gereklidir.

Verilecek eğitim eğitimi şu maddelerden oluşur.

1.Modüller şekilde verilecek eğitim:
Davranışların değişmesi için oluşturulacak toplumun ihtiyaç oranı ve kitlesine
göre belirlenir. İhtiyaç duyulan her konu ve bölüm için ayrı ayrı bir eğitim
modülü geliştirilir. Örnek olarak akraba evliliğinin eğitimim için hazırlanan
bir modülde eğitim broşürleri, afişleri ve bunun gibi bilgilendirme bileşenleri
hazırlanabilir.

Öğretim modülü; belirlenen eğitim ve hizmet için temel bilgiler, teknik mesajlar
ve eğitici için notlar vs. gibi bölümlerlerden olmalı ve 2?5 sayfalık
herkesimden insanın anlayabileceği dilde yalın ve resimlerle desteklenmiş ve
hedef kitlenin ihtiyaçlarına karşı doyurucu olmalıdır.
2.Gönüllülük ağının oluşturulması:
Verilecek hizmet ve eğitim için gönüllü kişilerden il, ilçe ve yerel düzeyde bir
gönüllüler ağı oluşturulabilir. Hizmet ve eğitim ilk olarak iş birliği yapılacak
gönüllülere verilir. Her eğitim verilen kişi örnek verecek olursak 10 kişiye
eğitim vermesi istenebilir. Böylece hizmet ve eğitim geniş bir kitleyi kapsar.
3.Gönüllülerin Eğitimi:
Gönüllü kişilerin eğitim işini merkez eğitim grup üstlenir. Merkez eğitim grubu
bu eğitimi gerçekleştirmek için tanıtım, konferans, beyin fırtınası, soru-cevap,
gösteri, rol oynama, vaka çalışması, tartışma, anket gibi yöntemler kullanırlar.
Böylece işbirliği yapılacak gönüllüler eğitilmiş olur.

Sağlık Hizmetlerinde Kurumlarla İşbirliği
Bir toplumun sürekli yaşam ihtiyaçlarını karşılamak, sorunlarını çözmek için
ortaya çıkan ve toplumca benimsenen yasa ve kurallara uygun olarak çalışan
ilişkiler dokusuna toplum ismi verilir. Örneğin; eğitim, sağlık, askerlik, din
vs.
Toplumsal kurumların görevlerinin şöyle sıralayabiliriz:
- Toplumu bütünleştirir.
- Toplumun yaşamını sürdürmesine yardımcı olur.
- Toplumun sorunlarına ölçülendirilmiş, denenmiş olarak ortaya konulmuş çözüm
yolları getirir.
- Toplumun üyeleri arasında oluşacak ilişkileri yasaya, kurala bağlar.
- Yeni oluşan kuşakların davranışlarının biçimlendirir. Ve her bireyin yasa ve
kurallara uymasının sağlar.
- Toplumsal birimlerin kurulup çalışmasını sağlar.(evlilik kurumu:aile,eğitim
kurumu:okul,sağlık kurumu :hastane)

Sağlık eğitiminde İşbirliği Yapılacak Kurumları Şöyle Sıralayabiliriz:
A)Aile Kurumlarıyla İş Birliği
B)Eğitim Kurumlarıyla İş Birliği
C)Sağlık Kurumlarıyla İş Birliği
D)Dini Kurumlarla İş Birliği
E)İş Kurumlarıyla İş Birliği
F)Silahlı Kuvvetlerle İş birliği
G)Basın ve Yayın Kuruluşlarıyla İş Birliği
H)Gönüllü Kurumlarla İş Birliği

A)Aile Kurumlarıyla İş Birliği

Bir toplumu oluşturun en küçük sosyal birim ailedir. Bir ailede Anne, baba ve
çocuklar ana üyeler olur diğerleri tamamlayıcı kişilerdir. Aile yapılarının
sağlık koşulları toplumun sağlık gelişmişliğini ortaya koyar. Toplum sağlığının
istenen seviyeye gelmesi için öncelikle ailelerin eğitilmesi gerekir. Bunun için
iş birliği yapılan en önemli kurumlardan birisi ailedir.
Her birey ilk olarak ailede büyüdüğü için öncelikle aile ve bireylere eğitim
verilmeli ve sağlık davranışları ailede verilmelidir. Çünkü bir birey aileyi
oluşturur ve ailede toplumu oluşturur.
Bireyin içinde olduğu evin temiz, sakin, düzenli ve sağlık koşullarına uygun
olması bireyi sağlıklı yetişmesi ve iyi eğitilmesinin sağlar. Aynı şekilde
evdeki bireylerinde davranış ve tutumları çocuğun gelişimini direkt olarak
etkiler.
Bu amaçla eğitim görevlileri özellikle anne ve babayı eğitmeli ve bu eğitim
eşgüdümlü olarak çocuklara yansıtılmalıdır. Verilecek eğitim aile-okul iş
birliği ilkesi doğrultusunda uygulanmalıdır. Çünkü okulda eğitim alan çocuklar
okulda edindikleri eğitim ve bilgileri aile bireylerine taşırlar. Böyle yapılan
eğitim daha etkili olur. Ayrıca unutulmamalıdır ki, anne-babaların sağlıklı
davranışları çocuklarının da sağlıklı davranışları demektir.

B)Eğitim Kurumlarıyla İş Birliği

Toplum nüfusunun öğretmenler ve öğrencilerle birlikte büyük çoğu okullarda
toplanmıştır.bunun için verilecek eğitimde eğitim kurumlarıyla da iş birliği
oldukça önemlidir.
Okul eğitim-öğretim içi,n oldukça etkili bir kurumdur.okullar öğrenci
aileleriyle işbirliği içinde bu sistemi yürütürler.evde yeteri kadar eğitim
almamış bireyler olabilir. Bunun için velilerle iş birliğiyle okul eğitimi
istenilen seviyeye ulaştırabilir. Bir okul öğrenciler sayesinde tüm topluma
ulaşabilir. Bu şekilde okulda öğrencilere verilen sağlıklı bilgi tutum ve
davranış diğer toplum bireylerine de iletilir.
Okullarda verilecek eğitimden öğretmenler sorumludur. Öğrenci öğretmeni bir
model olarak alıp taklit ettiği için etki ve yaptırım gücü daha fazladır. Ayrıca
öğretmenler aileler üzerinde de etkili olmaktadırlar. Okulda ise öğretmenden
istenen davranış, sağlıklı olmanın ne olduğunun, öneminin ve korunma yöntemleri
gibi konularda eğitim vermesidir. Bunun için öğretmenlere verilecek eğitimin
hangileri olduğunu belirlemek ve önermek ve öğretmenleri bu şekilde
bilgilendirmek gerekir.
Ayrıca okullarda koruyucu sağlık hizmetleri ve muayenelerinde de eğitime önem
verilmelidir.
Eğitim Kurumlarıyla İş Birliği yapılacak sağlık eğitimim Şu Konulardan Oluşur:

? Kişisel sağlık bilgisi,
? Hastalıkların önlenmesi ve kontrolü,
? Aile Sağlığı,
? Tüketici Sağlığı,
? İnsan Vücudu ve Görevleri,
? Beslenme ve Çevre Sağlığı,
? Büyüme ve Gelişme,
? Zihinsel ve Duygusal Sağlık,
? İlk Yardım, Güvenlik ve kazalardan korunma,
? Zararlı alışkanlıklar eğitimi gibi konularda eğitim verilmelidir.

Ayrıca okullarda sağlık hizmetlerinin yürütülmesi de gereklidir. Bunun için
okulların temizlik ve hijyen kuralları içinde eğitim vermesi gerekir. Bunun için
sınıfta bulunan öğrenci sayısının az, yeterli derecede ısı ve ışık, lavaboların
temiz sabunlu olması ve okulda en az bir ilk yardım dolabı olmalıdır. Aşılama
hizmetlerinin yapılması, sağlık taramalarının belirli zamanlarda yapılması
gerekir. Her bireyin bilmesi gereken sağlık bilgileri verilmelidir.
Okul dışında bulunan bazı eğitim merkezleri vardır. Halk eğitim merkezleri
bunlardan biridir. Ayrıca bu merkezlerde örgün eğitim görmemiş bireylere de
yaygın eğitim hizmetleri verilmektedir. Toplumdaki bireylere ulaşma bakımından
önemli bir merkez olduğu için Halk eğitim merkezleriyle de iş birliği yapmak
gerekir.
Halk Eğitim Merkezlerinde Verilen Eğitim Konularında Bazıları Şunlardır:
. Aile planlaması,
. Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar,
. Ana-Çocuk Sağlığı,
. Hasta ve Yaşlı Bakımı,
. Kazalar ve İlk Yardım,
. Yeterli ve Dengeli Beslenme,
. Ağız ve Diş Sağlığı,
. Kişisel Sağlık Bilgisi,
. Çevreyle İletişim, gibi eğitim konularından oluşur.

C)Sağlık Kurumlarıyla İş Birliği
Sağlık kurumları toplumdaki bireylerin sağlığını korumak ve sağlığını
kaybedenlere de sağlığının tekrar kazandırmak amacıyla açılan kurumlardır. Bu
kuruluşların organizasyonunda Sağlık Bakanlığı görevlidir. Bu kurumlarda doktor,
diş hekimi, psikolog, diyetisyen, sağlık teknisyeni, tıbbi sekreter gibi
personeller görevi yürütürler.

Eğitimde iş biriliği yapılacak yerlerin başında sağlık hizmetlerinin etkin
olarak yürütüldüğü kurumlar gelir. Eğitimler herkesin düzeyine göre yapılmalı
ayrıca kendi bakımlarının da geliştirilmesi hedeflenir.

Toplum bireyleri sadece sağlıkla ilgili bir sorunları olduğu zaman buralara
başvurmaktadır. Fakat bu kuruluşlar sadece sorun olduğu zaman verilmeyip
sorundan önce de verilir. Onun için herhangi bir sağlık sorunu için gelen birey
eğitime açık olduğu için gerekli eğitim verilmelidir. Böylece hastaneler,
doğumevleri, dispanserlerde, sağlık ocaklarında eğitim verilmiş olur.

D)Dini Kurumlarla İş Birliği:

İbadet yerleri bireylerin inançları, değer yargıları aynı olan insanların bir
araya geldiği yerlerdir. İnsan topluluğu buralarda da olduğu için eğitim için
dini kurumlarla iş birliği önemlidir. ibadet yerlerinde dini bilgiler
bilimselleştirilerek anlatılmalıdır.

Dini kurumlarda özellikle namaz vakitlerinde insanlar bir araya gelir ve hazır
gruplar oluşur. Ve eğitim ortamı oluşur.

Dinin etkileme gücü yüksek olup insanlar din adamları ve din ortamlarından
etkilendiği için burada verilen eğitim derin izler bırakır. Bunun için din
adamları dinimizin sağlığa verdiği önemi göz önünde bulundurarak dinimizin
sağlığa verdiği önemi, kişisel hijyeni, çevre sağlığı, bulaşıcı hastalıkları,
cinsel yaşam gibi konular hakkında eğitimler vermesi sağlanmalıdır. Ayrıca
koruyucu sağlık hizmetleri hakkında da bilgilendirilmesi gereklidir.

E)İş Kurumlarıyla İş Birliği:

Toplum nüfusunun büyük bir bölümüm iş kurumlarına dağılmıştır. İş kollarında
çalışan kişilerin sağlığının korunması için çalışanları meslek hastalıkları,
kazalar, ilk yardım ve diğer sağlık konularında eğitimler verilebilir.
Giderek artan endüstriyle birlikte iş ortamları büyümekte ve iş yeri
yöneticisine, mühendisine vs. Eğitimler verilmelidir. Özellikle işçilerin
dikkatinin çekmek için afiş, broşür, yazı vs. hazırlanabilir.
İşçilerin sağlık eğitiminde yapılan işte sağlığın önemi, iş yerindeki çalışma
koşulları, meslek hastalık ve kazaları hakkında eğitimler verilmeli ve işçiler
bilinçlendirilmelidir.
Özellikle sanayi kuruluşlarında çevre sağlığına önem verilmelidir. Ayrıca olacak
bir kazada ilk yardım ve yapılacaklar hakkında etkili bir eğitim verilmelidir.
İşçilere kişisel sağlık bilgisi, aile planlaması, beslenme vs. konularda da
eğitimler verilmesi ve yeterli bir biçimde kullanılmaları sağlanılmalıdır.

F)Silahlı Kuvvetlerle İş Birliği:

Toplumdaki bireylerin toplanmış olduğu bir yerde ordudur. Türk ordusu 800000
kişi civarındadır. Burada verilen eğitim savaşa hazırlamak yanında hayatta
kalmaya hazırlar.
Ordu içinde bu eğitimleri verebilecek revirler, hastaneler gibi birimler
mevcuttur. Ordu eğitimcisi olan subay, astsubay ve erbaşlar sağlıkla ilgili
eğitimler verilmeli ve tüm topluma yayılmasını sağlanması sağlanmalıdır.
Orduda verilen eğitim sadece bilgi olarak kalmayıp alışkanlık düzeyinde
olmalıdır. Bununda terhisten sonrası örnek davranışlar gösterip başka bireylere
yansıtılması şeklinde devam eder.
Verilen eğitim ise ?insan vücudu ve işlevleri, kişisel salık bilgisi, beslenme,
aile planlaması, spor, beslenme, ilk yardım vs.? eğitimler verilmelidir.

G)Basın Ve Yayın Kuruluşlarıyla İş Birliği

Toplu üzerinde oldukça etkili olduğu dergi, gazete, televizyon, radyo gibi basın
ve yayın kuruluşlarıdır. Bu etki yaygı olup süreklidir. Bu yolla verilecek
eğitim toplumun her kesimine ulaşır. Bunun için kurumlarla iş birliği yapılmalı,
verilecek eğitimlerde toplum ihtiyacını karşılayacak düzeyde eğitim
verilmelidir. Ayrıca güncel olmalı ve çift yönlü iletişim şekline önem
verilmelidir.
İş birliği organizasyonunda bu kurumların yöneticilerine, programcılarına ve
sağlık uzmanları gibi halkın benimsediği kişiler alınmalıdır. Ayrıca eğitimlerde
eğlendirme işlemleriyle etkin bir hizmet verilmelidir.

H)Gönüllü Kurumlarla İş Birliği:

Vakıflar, dernekler, birlikler gönüllü kurumlar olup pek çok üyesi vardır. Bu
nedenle bu kurumlarda daha çok kitleye ulaşırız.
Bu kurumlarda gönüllü bireyler çalışır. Emekliler, yaşlılar, hayırseverler ve
toplum için bir şeyler yapmak isteyen kişiler çalışır.
Bu potansiyelin bazen harekete geçirilmesi yeterli olmaktadır. Bunun için onları
cesaretlendirmek ve yönlendirmek yeterli olacaktır. Bu adımlar sonrası mutlaka
güzel çalışmalarla sonuçlanacaktır.

Kuruluşlarla İş Birliği:

Toplumun bütününe hizmet vermek amacıyla oluşturulan ve belirli bir merkezden
yerel alanlara doğru hiyerarşik bir dizi içinde örgütlenmiş kurumlar ağına
kuruluş denir. Örneğin;
Milli eğitim bakanlığı merkez(Ankara) il, ilçe düzeyinde kurumlar arası ağı
şeklinde örgütlenmiş olan bir kuruluştur.
Kuruluşlarla yapılan iş birliğine sektörlerarası iş birliği denir. Kuruluşların
hazır olan yapılanmasını ve imkânlarını eğitim amacıyla harekete geçirmek sağlık
alanında toplumsal değişmeyi kolaylaştırmakta ve daha verimli yapmaktadır.
Kuruluşlarla iş birliğinde çok sayıda sektör birlikte çalışmakta ve gönüllü
katılımını sağlayabilmektedir. Sektörler sağlığı geliştirmek için ortak proje ve
stratejiler oluşturmakta ve bu uygulamaların hayata geçirilmesini
kolaylaştırmaktadır. Böylece sağlık eğitimi daha etkili ve verimli olması
sağlanmış olur.
Kuruluşlarla iş birliğinde merkezden uygulama birimlerine kadar her kademede
gerçekleştirilebilir. Ancak bunun için sektörler eşit görev ve sorumluluklar
almalı ve bir arada çalışma tarzı oluşması sağlanmalıdır.

A)Merkezi Kuruluşlarla İş Birliği:

Sağlık bakanlığı?nın öncülüğünde oluşturulan iş birliği, eğitim ve hizmetin
yollarını belirleme, katılımını sağlama ve toplumun harekete geçirilmesi
açısından oldukça önemlidir. Ayrıca uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği
merkezi düzeydedir.
B)İl Kuruluşlarıyla İş Birliği:

Merkezi düzeyde ya da il düzeyinde planlanan eğitim ve hizmet çalışmaları için
il kuruluşları ve yetkilileriyle de iş birliği yapılır.

C)İlçe Kuruluşlarıyla İş Birliği:

Merkezi ve il düzeyinde ya da ilçe düzeyinde planlanan eğitim veya hizmet
çalışmalarının yürütmek için içe yetkilileri ve kuruluşlarıyla yapılır.

İslam Felsefesi, Sanat ve Estetiği

Realizmden kaçış; İslam sanatının eserleri incelendiğinde, doğayı olduğu gibi taklit eden realizmden şiddetle kaçınılması, nesneleri soyutlaştırarak ifade etmesi göze çarpmaktadır. Emeviler de ilk devir süslemelerinde realizm görülsede giderek bundan uzaklaşılmıştır. M:S.9. yüzyılın ortalarından itibaren ise soyut bir nitelik kazanmıştır. Abbasi ve Selçuklular devri minyatürlerinde de benzer bir durum görülmekte ve 13. yüzyıla gelindiğinde daha soyut bir karakter kazandığı görülmektedir. İslam sanatı nesne yada figürleri aynen resmetmek yerine onları yorumlayıp, üsluplaştırarak, figürleri, bitki yada çizgilerin arasına saklayarak İslam (sanatının) süslemesinin temelini oluşturmuştur. Bu yönü ile de İslam sanatı; derinlikten yüzeye, gerçekten stilizasyona yönelirken, (Yetkin:1953 s.33). batı sanatı; Giotto ile yüzeyde derinliğe, tecritten gerçeğe doğru tersi bir yol ile ilerlemiştir. ( Ghomrıch.1998 s:175)

Ortaçağ Türklerinin figüratif karakterli eserlerinin İslamiyet içerisinde stilizasyona uğraması İslam dininin putperestliğe karşı figürü yasaklaması ile olmuştur kanısı oldukça yaygındır. Yakın tarihimizde yapılan araştırmalar ve 1980’li yıllarda oryantalistler tarafından Kuseyr Amra’da bulunan duvar resimlerinin bulunmasıyla bu görüş farklılaşmaya başlamıştır. İslami yaşam içerisinde figürün hoş görülmemesi her ne kadar gerçek bir olgu ise de bu Kuranı Kerim’den daha çok hadislere dayanmaktadır. (Grabar, 1988 s:58). İslam tarihinde figür yapımı ile ilgili bir çok eser günümüzde bilinmektedir. Örneğin;

* Hırbet-el Mefcer sarayındaki mozaikler,
* Hırbet-el Mefcer sarayındaki kuş heykelleri,
* Hırbet-el Mefcer sarayındaki rakkase heykelleri,
* Kasru’l hayri’l’in dış cephesindeki heykeller,
* Samarra Cevsaku’l hakani’nin duvarındaki figürlü resimler,
* Cevsaku’l Hakani’nin kubbeli holün dekorasyonları,
* 12.-13. yy. Selçuklu seramik tabakları,
* Tolunoğlu devrinden kalma keten üzerine hipopatam figürü,
* 12. yy.’da Fatımiler devrinde figürlerle dolu fildişi panolar,
* Fatımilerden kalma hayvan figürlü dokumalar,
* Tunus’taki Fatımi dönemi figür kabartma heykelleri,
* Fatımilerdeki figürlü sürahi,
* Fatımilerdeki hayvan heykelleri,
* Divriği Ulu Camii’nin batı cephesindeki taçkapı süslemeleri,
* Irak’ta Selçuklular’dan kalma insan figürlü kabartmalar.
Orta Asya nın komşusu olan bölgelerdeki Çin, Hint, İran gibi büyük kültür çevrelerinin etkileriyle zenginleşmiş; onları da etkileyerek evrensel seviyesini göstermiş olan Türk mimari faaliyeti, Gazneliler, ve Büyük Selçuklu devirlerinde de gittikçe teknik ve estetik kalitesini de artırarak islamın da azımsanmayacak etkisi ile gelişmeye devam etmiştir.(Arık, 1990 s:139)

Selçuklular döneminde İran tipi cami denilen camiler ortaya çıkmıştır.12. yy. ‘da önemli kentlerde ayaklı camilerin yeni planlarla (İslamiyet’le birlikte) inşa edildiği bilinmektedir. Bunun yanında 11. yy.’dan günümüze cami mimarisine Türklerin Orta Asya’dan getirdiği en belirgin öğe silindirik, poliganol yada yıldız biçimindeki minarelerdir. Yine köken olarak Orta Asya (İslamiyet öncesi) geleneklere bağlı kule yapıları da İslam mimarisine Türklerce taşınmıştır. Mimari bezemeler açısından tuğla minare, taşıyıcı gövdeye kaplanan, mozaik pişmiş tuğlanın olanak verdiği geometrik desenlerle süslenmektedir. Yatay kufi yazı şeritleri 11. yy.’da (İslamiyet’le) ortaya çıkmıştır. Mihrapların mozaik ile bezenmesi de Selçuklu döneminde gerçekleştirilmiştir. Medreselerin ve zaviyelerin ilk örnekleri de eyvanlı ev örneklerine dayandığı düşünüldüğünde islami eğitim kurumlarının , İslamiyet öncesi Türk mimarisine dayandığı görülmekte, mimari tarzınında Budist manastır geleneğine dayandığı bilinmektedir.

Orta Asya’dan gelen halı sanatı Selçuklular döneminde İslami kültürlerde yayılmaya başlamıştır. İslam estetiği ise halı sanatında uygulanan desen biçimlerini etkilemiştir. Türk halılarının keskin çizgili motifleri, yerlerini yumuşayan ve dalgalı çizgilere ve biçimlere bırakmaya başladığı örneklerden izlenebilmektedir. İlk dönemlerde hayvan motifleri görünse de zamanla ağırlık İslam bezemesinin arabesk biçimleri palmetler ve dolama dal kompozisyonlarına ayrıca yer yer kufi yazı bantlarına yerini bırakmıştır.

Lüsterli (yaldızlı) çini tekniği İslam kültürünün seramik yaratımıdır, ve çok yüksek bir soyutlama iradesi ve soyut desenle karşımıza çıkmıştır. Türk tarihinin çömlekçiliğinde önemli bir yeri olan Semerkant çömleklerinde de hiç insan figürü görülmemektedir. Tanınabilen hayvanlar(kuşlar) da çok azdır. Yine vahşi yaşam izleri taşıyan seramik bezemeleri noktalı dolama şeritleri ve palmetin vahşi türleri desenlere egemen olur. 12.-13. yy. seramikleri (Moğol istilası öncesi) Selçuklu çömlek sanatının zirve dönemidir ve bitkisel motifler İslam geleneğini yansıtırken zengin, yumuşak, eğrisel hareketli bir karakterdedir. Kullanılan yazılar keskin köşeli kufiden, çiçekli kufiye ilerde de nesih kullanımına kayacaktır. İnsan ve hayvan bezemeleri diğer öğelerde olduğu gibi karakter yapısını kaybederek, küçük boyutlu bezeme öğelerine dönüşür; yüzey arabesk devamlılığında ve hiç boşlu kalmayacak biçimde süslenilir. II. Dönem Selçuklu seramiğinde ise arabesk desenlerinin güçlü örneklerini taşıyan büyük kavanozlar nesihle yazılmış bordür panoları ile minyatüre en yakın teknik olan minai tekniği ile yapılan seramikler İslam etkisi taşımaktadır.

Türk resim ve heykel sanatında görülen İslami etki ise daha net ve keskindir. Büyük Selçukluların Rey sarayında ve Isfahan gibi merkezlerde alçıdan ve boyalı insan heykelleri yaptıkları duvarları süvari kabartmaları ile süsledikleri bilinmektedir. Ayrıca Konya şehir surlarında kabartmalar; Diyarbakır şehir surları ve Kayseri iç kale duvarlarında kabartma ve heykeller, Karatay hanı, Erzurum çifte minareli medrese, Divriği ulu cami ve şifahanesi gibi yapıların duvarlarında ve taç-kapılarında kabartmalar bulunmaktadır. Ancak 14.yy. dan itibaren bu örnekler azalmış, 15.yy. sonlarında ise artık hiç kullanılmamıştır.(Arık, 1990 s:139). İç Asya’dan orta Anadolu’ya gelen Türk kültürü içerisinde resim sanatı İran Selçuklu döneminde, (duvar resmi) neredeyse bıçakla kesilmiş gibi yok olur.